Bijdrage op het 12de Internationaal Communistisch Seminarie
"De Marxistisch-Leninistische Partij en het anti-imperialistisch front tegen de oorlog "
Brussel, 2-4 mei 2003

www.icsbrussels.org , ics[at]icsbrussels.org

Communistische Partij van Bulgarije - Ludmil KOSTADINOV - Lid van het CC - Redacteur van "Rabotnitchesky Vestnik"

De rol van Stalin en de CP(b) in de grote patriottische oorlog

De rol van Stalin in de nederlaag van Hitleriaans Duitsland, zijn historische verdiensten in de nederlaag van de krachtigste oorlogsmachine die ooit bestaan had, zijn welbekend: de industrialisering, de collectivisering, de ontmanteling in 1937-38 van netwerken die de ‘perestrojka’ wilden instellen, de politieke isolering van het nazi-rijk, de productiehoeveelheid en –snelheid van militaire techniek (het technisch genie van Stalin wordt minder onderlijnd wat betreft de keuze van de te produceren wapens), de overwinningen bij de strijd in Stalingrad, Koersk, de tien ‘Stalinistische slagen’ van 1944, zijn verdiensten van Stalin die niet betwist kunnen worden en die vaak vermeld worden.

Daarom zou ik het willen hebben over twee zaken waarover nooit geschreven wordt, of waarvan als er wel over geschreven wordt de analyse van de rol van Stalin erin niet juist is, zelfs bij communisten.

Het begin van de Hitleriaanse aanval

De sovjetleiding met Stalin aan het hoofd heeft het verband tussen de krachten in de lente van 1941 en de bedoeling van Duitsland zeer juist beoordeeld. In een toespraak tot de auditoren van de academie van het Rode Leger op 5 mei 1941 heeft Stalin duidelijk zijn oordeel gegeven:

"Het is een feit dat Duitsland beschikt over een zeer goed leger, zowel op vlak van bewapening als wat betreft de organisatie ervan, maar de Duitsers hebben ongelijk als ze hun leger als onoverwinnelijk beschouwen. Onoverwinnelijke legers bestaan niet. Duitsland kan de oorlog niet winnen onder de vlag van de verovering, de plundering en met slogans van de onderwerping van volkeren en landen."

Met deze paar zinnen drukte Stalin zijn oordeel uit over het verband russen de militaire krachten en de onmiddellijke plannen van Duitsland. Op de eerste plaats benadrukt Stalin de sterkte en de kwaliteit van het Duitse leger, en roept hierbij de vraag op van de onoverwinnelijkheid van zo’n leger. De tweede conclusie van de sovjetleider is dat het Duitse leger slechts overwonnen kan worden indien diens oorlog gevoerd wordt in naam van de verovering van andere volkeren en landen.

Tezelfdertijd onderschatte de militaire sovjetleiding het Duitse leger en drukte een ongerechtvaardigd optimisme uit, waar het voorstel van 15 mei 1941 uit voortsproot van de Volkscommissaris, Timochenko, en van de Stafchef, Joukov, om als eersten de Duitsers aan te vallen als antwoord op de groepering van de Duitse krachten aan de grens... Na de dood van Stalin werd de idee wijdverspreid dat indien Stalin dit plan had aangenomen, de situatie van de USSR aan het begin van de oorlog beter zou geweest zijn.

Joukov heeft in de jaren zestig tegenover de militaire geschiedkundige Anfilov toegegeven, wat hem tot eer strekt: "Nu meen ik dat het beter is geweest dat hij (Stalin) toen niet met ons akkoord ging. Anders zou er een veel ergere ramp gebeurd zijn dan dat onze troepen in mei 1942 werden gegrepen nabij Kharkov". Joukov doelde op de aanvalspoging op de Duitse troepen die een offensief op het zuidwestelijke front voorbereiden in de streek van Kharkov in mei 1942, die uitdraaide op de omsingeling en de nederlaag van de oprukkende sovjettroepen. Het Duitse offensief werd niet alleen niet afgeslagen, maar kon in betere omstandigheden starten in juni 1942.

Herhaaldelijk heeft Joukov beklemtoond dat het feit dat het Duitse leger sterker was en niet de plotsheid van zijn aanval de hoofdreden was van de terugtrekking van het sovjetleger aan het begin van de oorlog. "Van alle redenen voor onze mislukking zet ik niet de plotsheid op de eerste plaats, dit wil zeggen dat ons leger verrast geweest zouden zijn door de aanval, maar de kwaliteit van de Duitse wapens, de bekwaamheid van de Duitsers in het omgaan met de oorlogstuigen en de competentie van de Duitse commandanten in het leiden van de troepen. Dat is de reden van onze belangrijkste nederlagen aan het begin van de oorlog. We moeten de waarheid onder ogen zien en niet beschaamd zijn om toe te geven dat bij het begin van de oorlog de vijand veel sterker en ervarener was dan wij, beter opgeleid, bewapend en voorbereid. Wij hebben geleerd ons te verdedigen in de loop van de oorlog, wij hebben geleerd, en we zijn begonnen de Duitsers te verslaan." Deze woorden van Joukov werden bevestigd door de verliezen van de sovjettroepen. Tijdens de eerste uren van de oorlog, toen de plotsheid van de oorlog kon werken, was het verlies aan vliegtuigen minder dan 5% en het verlies, van andere soorten wapens en van levens was nog kleiner.

Stalin had duidelijk een betere inschatting gemaakt van de reële krachten aan het begin van de oorlog dan de leiding van het Rode Leger.

Maar naast de puur militaire overwegingen om de idee van de aanval op voorhand te verwerpen, waren er andere overwegingen die niet minder belangrijk waren. Indien het Rode Leger als eerste tot de aanval was overgegaan, zou het de morele overhand verloren hebben en zou het de nazistische propaganda gevoed hebben om de wereld ervan te overtuigen dan Duitsland een rechtvaardige verdedigingsoorlog voerde tegen de ‘bolsjewistische agressie’. Onder deze voorwaarden zou Duitsland niet diplomatisch geïsoleerd kunnen worden, wat de vorming van een anti-Hitleriaanse coalitie in de weg had gestaan. De oorlog tegen Finland in de winter van 1939-40 is hier een sprekend voorbeeld van.

Om dezelfde redenen heeft Stalin het voorstel van 13 juni 1941 van Timochenko en Joukov verworpen om onmiddellijk een openlijke mobilisatie te ondernemen en het hele leger te concentreren op de westelijke grens. Vanuit diplomatiek en mediatiek oogpunt zou dit niet beter zijn dan als eerste aanvallen. Duitsland zou de openlijke mobilisering hebben kunnen voorstellen als een daad van agressie. Ook vanuit militair standpunt zou deze versie onvruchtbaar geweest zijn, wat erkend werd door de bedenker ervan, Joukov. Na overpeinzing van de ervaringen van de oorlog schreef Joukov in zijn "Memoires en overdenkingen" dat de mobilisatie en de concentratie van het sovjetleger aan de westelijke grens in feite de Duitse plannen zou vergemakkelijkt hebben om de voornaamste krachten van het sovjetleger uit te schakelen ten oosten van de Dniepr in 1941.

Dankzij Stalin bevond slechts 50% van het contingent van het Rode Leger in vredestijd zich aan de oostelijke grens, en daarenboven was het in het binnenland gelegen, op 400 km van de grens. Deze troepen hebben het Duitse offensief uitgesteld, wat toeliet de industrie in de westelijke zones te mobiliseren en te evacueren. Op die manier kon het Duitse bevel zijn belangrijkste doel niet bereiken, de vernietiging van de belangrijkste krachten van het Rode Leger ten westen van de Dniepr. De nazi’s werden verplicht zich te verdedigen op duizenden kilometer van Duitsland, onder de aanhoudende klappen van het Rode Leger, op een duizenden kilometer lang front, en terwijl hun communicatie over duizenden kilometer door de volksweerstand in de rug werd aangevallen. Ze moesten steden aanvallen die door het leger en de bevolking werden verdedigd. Deze situatie creëerde de voorwaarden voor de verplettering van het onoverwinnelijk gewaande Hitleriaans leger.

De prijs van de overwinning

Omdat de overwinning van de sovjets niet verborgen gehouden of ontkend kan worden voor de ogen van de wereld, probeert men deze te ontwaarden door te benadrukken dat ze bekomen werd door een niet te rechtvaardigen groot aantal slachtoffers. Ongetwijfeld heeft de verplettering van de Hitleriaanse oorlogsmachine veel inspanningen en slachtoffers gevergd van het volk van de Sovjet-Unie. Maar als men deze vergelijkt vanuit het oogpunt van de krijgskunst met de verliezen van verschillende landen tijdens de oorlog komt men tot beslissende vaststellingen.

Het beeld van de nederlaag van de ‘democratische’ kapitalistische landen van Europa was veel triester en betreurenswaardiger. Oostenrijk heeft geen enkele tegenstand geboden. Tsjecho-Slowakije heeft zich overgegeven zonder één schot te lossen, ondanks de goede bewapening van zijn leger en de mobilisatie van 1,6 miljoen manschappen. Polen mobiliseerde 1 miljoen mensen en heeft ongeveer een maand stand gehouden. Frankrijk, België en Nederland mobiliseerden 5 miljoen mensen die weerstand boden tot de zomer van 1940. Denemarken en Noorwegen hebben symbolisch weerstand geboden. In Joegoslavië en Griekenland hebben 1,5 miljoen mensen gecapituleerd in de lente van 1940. Hongarije, Roemenië, Bulgarije en Finland hebben zich zelfs in het kamp van de fascistische agressor geschaard. De onderwerping van Europa heeft de nazi’s zo’n honderdduizend onherstelbare mensenlevens gekost. Vanuit militair oogpunt zijn de onherstelbare verliezen de gedoden, de vermisten, de krijgsgevangenen en zij die capituleerden. De militaire onherstelbare verliezen van de Europese landen die tegen Duitsland gevochten hebben kunnen geschat worden op 8 miljoen, waarvan 200.000 gedood werden, en de rest zijn krijgsgevangenen en zij die zich overgegeven hebben. Het is 80 tegen 1 voor de fascisten.

Ik meen dat het peil van de militaire kunsten van de legers van ‘democratisch’ Europa wel wat te wensen overliet, en de verhouding tussen gedoden en gevangenen toont zeer goed hun moraal aan. Terwijl ze alles hadden: moderne wapens, versterkte linies, een krachtige vloot en ‘ervaren’ commandanten!

China heeft de Japanse aanval niet beter doorstaan, net zo min als Ethiopië de Italiaanse. Engeland en de Verenigde Staten werden van de nederlaag gered door zeeën en oceanen.

In de Wehrmacht en de legers van de satellietstaten van het fascistische Duitsland in Europa, Italië, Bulgarije, Finland, Roemenië en Hongarije, die meer dan 21 miljoen mensen ingezet hadden, werden 5 miljoen gedood of stierven tijdens de militaire acties, en de rest werd gevangen genomen of gaf zich over. Driekwart der verliezen waren het resultaat van acties van het Rode Leger.

In het Rode Leger waren tijdens de oorlog meer dan 29 manschappen gemobiliseerd. De onherstelbare verliezen bedroegen 11,3 miljoen, waarvan er 8,6 gestorven zijn op de slagvelden of als gevangenen, en 2,7 miljoen werden bevrijd na de overwinning.

De verhouding van onherstelbare verliezen in de oorlog aan het Oostfront bedroeg 16 miljoen in het Duitse leger tegen 11,3 miljoen in het sovjetleger, of 1,4 tegen 1 in het voordeel van het Rode Leger. Voor elke 4 doden van het Rode Leger was er één gevangene, terwijl in het fascistische leger er 4 gevangenen of overlopers waren voor elke dode.

Het besluit is evident. Het sovjetleger en de sovjet-krijgskunst heeft het machtigste leger van de wereld overwonnen, ondanks hun terugtrekking aan het begin van de oorlog, en heeft de overwinning verzekerd. Het is onmogelijk zo’n leger te verslaan en het tot de overgave te brengen met weinig slachtoffers. De overwinning eiste inderdaad miljoenen slachtoffers, maar verslagen worden zou tot tienmaal meer slachtoffers geleid hebben. Het volstaat het voorbeeld van Polen in herinnering te brengen dat op de slagvelden 66.000 slachtoffers had, terwijl er ongeveer 6 miljoen Polen gestorven zijn tijdens de fascistische bezetting die volgde op de capitulatie.

De sovjetoverwinning heeft in de strikte zin van het woord het leven gered van honderden miljoenen mensen in de wereld. Dit einde van de oorlog is de verdienste van de Oppercommandant van het Rode Leger, Joseph Stalin.